Stokje blijkt Jacobsstaf
De RACM heeft in een opgedoken zeventiende eeuwse gereedschapkist een voorloper van de sextant ontdekt: een Jacobsstaf.
De verrassende ontdekking werd op 7 maart gedaan, toen voor röntgenonderzoek een vastgekoekt stokje uit de kist moest worden verwijderd. De gereedschapkist is in 2001 in de Waddenzee bij een verkenning op het wrak Burgzand Noord II opgedoken. Mogelijk zou hij nog een geheim kunnen prijsgeven. Materiaalspecialist Lucas van Dijk van de RACM-Lelystad tikte de harde concretie van zand, schelpen en ijzerdeeltjes rond het stokje heel voorzichtig weg. In plaats van de kist bleek nu juist dit stokje de grote verrassing te bevatten. Het deel van het stokje dat buiten de concretie stak was erg verweerd. Men was er van uit gegaan dat het een simpele duimstok zou zijn, of een stokje waarmee de inhoud van vaten kon worden gemeten. Het bleek echter een Jacobsstaf te betreffen, een voorloper van de sextant. Nadat het was schoongemaakt kwamen het jaartal 1658, wat cijfertjes en een gradenaanduiding tevoorschijn. De staf is niet compleet. De zogenaamde vleugels ontbreken.
Navigatie-instrument.
Een Jacobsstaf is en instrument uit de zestiende en zeventiende eeuw, waarmee men hoeken kon meten. De hoogte van een bouwwerk kon er bijvoorbeeld mee worden bepaald. Op zee diende het als navigatie-instrument. De positie op zee kon in vroeger tijden bij benadering worden vastgesteld door dagelijks koers, snelheid en breedtegraad te bepalen en op een kaart uit te zetten.
De breedtegraad werd bepaald met behulp van een Jacobsstaf, de zon, de horizon en een tabel. Het instrument bestaat uit een stok van ongeveer een meter lang, waarop een schaalverdeling is aangebracht en waar langs een haaks daarop geplaatste tweede stok kan worden geschoven. Men houdt het uiteinde van de Jacobsstaf tegen het gezicht en kijkt beurtelings naar de horizon en naar het punt waarvan men de hoek of hoogte wil meten. Als de dwars geplaatste stok zo wordt verschoven dat deze precies tussen die twee punten lijkt te passen, leest men de schaalverdeling af.
Bron: RACM Nieuwsbrief 4-2008.
Downloads Archeologie.
2.Racm
3.Conserveren